Improviseren

erikveldkamp · **Geregistreerd:** 26 nov 2002 16:28 **Berichten:** 5688

Ik denk ook wel dat we op dezelfde lijn zitten. De eerste oefening in dat lesje dat ik gemaakt heb begint dan ook met het oefenen van de akkoordtonen.

Het ging me er eigenlijk alleen om dat je op zich geen noten hoeft te vermijden, maar dat je ergens naar toe speelt. Als daar een "foute" of niet akkoord eigen noot tussen zit, dan maakt dat niet uit, zolang de melodielijn maar logisch is.

Teus Nobel

Sam schreef:

Klopt natuurlijk helemaal, het gaat er om in welke mate je "in" wilt spelen en in welke mate "out". Voor iemand die pas begint te soleren heb ik altijd de neiging om te zeggen doe maar eerst gewoon en speel inderdaad zoveel mogelijk akkoordnoten. Dat heb ik bij Bert Joris ook zo moeten doen, zelfs enkel met de drieklanken, de rest komt later wel.

Het fijne aan drieklanken studeren als je een schema onder de knie wilt krijgen, is dat je voor jezelf een houvast creeert. Maar blijf niet te lang hangen, draai hierna bijvoorbeeld de drieklanken om. Bijv. kwint-terts-grondtoon. Daarna terts-kwint-grondtoon enz.. En uiteindelijk kun je deze patronen per maat wisselen. Het enige wat je nu nog toe te voegen om een quasi solo te spelen is een beetje interpretatie, SWINGEN! (De boeken van Jim Snidero zijn inderdaad goede methodes om aan je interpretatie te werken.)

In een C-blues 4/4 kom je dan bijvoorbeeld uit op (makkelijkst om even op te schrijven):

(C7) C - G - E - G (F7) A - F - C - A (C7) G - E - C - E - G - C2 - G - E
(F7) C - F - A - C2 - A - F - C2 - A (C7) G - C - E - C (Em7b5) E - G (A7) A - C#
(Dm) D2 - A - F - D - (G7) B1 - D - G - B1 (C7) C - G - E - G - C .. .. ..

Overigens vind ik het altijd gevaarlijk om bij leerlingen de woorden 'vermijden' en 'niet spelen' te gebruiken. Je wilt een 'beginner' niet te veel beperken. There are no wrong notes, zei Miles ooit. Als je maar speelt met een bepaalde gedachte. Het voorbeeld wat Erik aanhaalt over Wynton is daar een goed voorbeeld van. Als jij over een C-blues overtuigend motieven in C# speelt, dan kom je daar prima mee weg. Sterker nog, mensen vinden je waarschijnlijk heel hip

De beste manier (vanuit mijn perspectief) om vocabulaire op te bouwen waarmee je kunt soleren, is om een van je favoriete solisten uit te zoeken en hiervan een lijntje op te schrijven (transcriptie) wat je supertof vind. Met het opschrijven zelf 'leer' je het materiaal al kennen, nu kun je het uit je hoofd leren. Als je het in de vingers hebt kun je het lijntje ook transponeren naar andere toonsoorten. Belangrijk is om te weten over welk(e) akkoord(en) de solist dit lijntje speelt. Zoek nu een meespeelplaat op waar diezelfde akkoordprogressie in voorkomt en speel je lijntje er overheen. Zo kun je 'voelen' hoe het klinkt.
Vergelijk het met het leren van een vreemde taal; wat jazz in principe is als je ermee begint. Je leert eerst een paar woordjes, daar maak je later zinnen van en op een gegeven moment kun je die zinnen samensmelten tot een verhaal.
Wees niet bang dat je door het 'pikken' van lijntjes van andere trompettisten niet meer klinkt zoals jezelf. Je bent altijd jezelf, want JIJ speelt het.

"Beter goed gepikt, dan slecht zelf verzonnen"

Een goede solist om mee te beginnen uit te zoeken is bijvoorbeeld Chet Baker. Hij speelt heel duidelijk en harmonisch prachtig.

Succes!

delano

Het is niet mijn bedoeling hier de wijsneus uit te gaan hangen en ik vind alle adviezen die hier gegeven zijn ook doordacht, van goede wil enz. maar toch even een kanttekening. Ten eerste is er nogal wat onderscheid in improviseren. Ik neem aan dat hier de harmonische improvisatie op jazzmotieven bedoeld wordt. Je hebt ook nog de vrije improvisatie, pas Wolter Wierbos weer eens gezien, ik meen bij vrije geluiden van de VPRO, prachtig vind ik dat.
Het is volgens mij een wat gevaarlijke weg om je improvisaties te laten sturen door reeksen die je op een bepaald accoord kunt spelen. Je moet dat soort dingen wel een beetje bekijken maar dat niet tot dogma verheffen. Dat kan leiden tot het dwangmatig spelen van cliche's. Iemand die begint met improviseren op een jazzy manier heeft er veel meer aan te beginnen met het NIET van blad spelen. Speel melodieen die je kent op je gehoor, verander en versier ze een beetje (dat is al improviseren) en als dat gaat doe het dan opnieuw in een andere toonaard. Een klassieke jazzsolo komt gewoon voort uit de melodie (ik laat dan even de modernere varianten van het modal spelen buiten beschouwing). Een goede jazzsolo klinkt ook altijd heel logisch, luister maar eens naar de oude Armstrong (dertiger jaren) of Bix Beiderbecke. Voor iets moderners zou je kunnen luisteren naar Ruby Braff, Roy Eldridge e.d. De vroege Davis klinkt ook altijd plausibel. Nog moderner: de jonge Freddie Hubbard (gouden greep: the blues and the abstract truth o.l.v. Oliver Nelson),the artistry of Freddie Hubbard, Here to stay enz.
Voor meer poppy: Chris Botti, die kan zoveel door bijna alleen de melodie te spelen met wat versieringen, omkeringen e.d. Aanrader: Slowing down the world.
Let wel, er zijn er (veel) meer maar je moet toch ergens beginnen.

erikveldkamp · **Geregistreerd:** 26 nov 2002 16:28 **Berichten:** 5688

delano schreef:

Het is volgens mij een wat gevaarlijke weg om je improvisaties te laten sturen door reeksen die je op een bepaald accoord kunt spelen. Je moet dat soort dingen wel een beetje bekijken maar dat niet tot dogma verheffen. Dat kan leiden tot het dwangmatig spelen van cliche's.

Dat klopt, daarom wordt er ook vaak gezegd om eerst alle toonladders/akkoorden e.d. te leren en daarna alles weer te vergeten. Maar het blijft de basis. Niemand wordt daar slechter van als je dat beheerst.

Ik heb de indruk dat degene die die harmonische kennis niet goed genoeg beheersen eerder de vrije improvisatie induiken en daar dan een mooi verhaal bij gaan ophangen om het te verbloemen. In combinatie met een mooi pak kun je daar heel succesvol mee worden overigens... :wink:

Karel

En veel subsidie opstrijken tot voor kort...... :wink:

delano

Persoonlijk ben ik geen fan van free-jazz in zijn diverse verschijningsvormen. Maar om nu direkt de vrije improvisatie helemaal kort te maken gaat me te ver. Wat Wolter Wierbos c.a. doet gaat volgens mij terug op de composities van Maurice Kagel en consorten. Ik heb zo'n partituur wel eens in mijn handen gehad maar kon er geen brood van bakken. Maar sommige musici vinden het een steun om meer uit hun instrument te kunnen halen.
Ooit eens meegemaakt dat het USO (dacht ik) de Rhapsody in Blue moest spelen waarbij de solo-klarinettist WEIGERDE de glissando-opening te spelen omdat hij dat verkrachting van het instrument vond. De laagste in rang (net van het consevatorium) kon dat wel spelen en werd dus kortstondig tot solist gepromoveerd.
Voor wat betreft de opmerkingen van Erik: ik speel mezelf verrot op reeksen, toonladders en (gebroken) accoorden, maar dat doe ik alleen om het instrument onder controle te krijgen. Bovendien is het natuurlijk wel de bedoeling dat als je (redelijk) snelle passages speelt dat ook een beetje vloeiend klinkt. Maar er is sluipenderwijs een soort opvatting ontsaan (ik denk in het amerikaanse muziekonderwijs) waarbij a.h.w. voorgeschreven wordt welke reeks je op een dimaccoord MOET spelen en welke op 7b9 enz. Hoewel dat vaak wel klopt heb je er weinig aan als het echt op improviseren aan komt, je werkt dan aan een generatie kloontjes die allemaal een beetje hetzelfde (en plichtmatig) spelen. M.a.w. het klinkt op het eerste gehoor wel professioneel maar het stelt allemaal geen bal voor.

erikveldkamp · **Geregistreerd:** 26 nov 2002 16:28 **Berichten:** 5688

delano schreef:

Maar er is sluipenderwijs een soort opvatting ontsaan (ik denk in het amerikaanse muziekonderwijs) waarbij a.h.w. voorgeschreven wordt welke reeks je op een dimaccoord MOET spelen en welke op 7b9 enz. Hoewel dat vaak wel klopt heb je er weinig aan als het echt op improviseren aan komt, je werkt dan aan een generatie kloontjes die allemaal een beetje hetzelfde (en plichtmatig) spelen. M.a.w. het klinkt op het eerste gehoor wel professioneel maar het stelt allemaal geen bal voor.

Dat er voorgeschreven wordt welke toonladder er op dim of 7b9 gespeeld moet worden heeft gewoon met algemene muziekleer te maken. Dat wil verder nog niet zeggen dat je die toonladder van het desbetreffende akkoord moet gaan spelen. Een goede solist weet wel iets meer creatiefs te bedenken. Dat is van alle tijden.

Sam

Wat de opmerkingen betreft dat je leerlingen niet te veel mag beperken als je hen leert improviseren heb ik toch de ervaring dat je als leraar goed moet inschatten hoe je leerling in elkaar zit. Het klopt inderdaad dat sommige leerlingen blokkeren als je te veel in de richting gaat van "dit zijn de juiste noten en dit de foute", en op dit akkoord hoort het altijd zus en op dat akkoord altijd zo enzovoort. Als je een leerling hebt met een goed gehoor kan je hem echt wel zijn gang laten gaan. Maar anderzijds zijn er ook die blokkeren net omdat je hen niet genoeg beperkingen oplegt. Je kan niet tegen elke leerling zeggen "rotzooi maar wat aan en we zien wel waar we uitkomen". Sommigen hebben echt behoefte aan duidelijke instapoefeningen, en daarvoor zijn gebroken akkoorden en scales prima. Er zijn nog genoeg andere manieren, bijvoorbeeld met pentatonische scales, maar al die methodes hebben inderdaad gemeen dat je ze als muzikant op een bepaald moment niet meer slaafs mag blijven volgen maar moet beginnen transcenderen en ombuigen naar je eigen creatieve inzichten. Maar dat is een regel die voor alle kunstvormen geldt denk ik, en evenzeer geldt de regel dat je best eerst leert stappen voor je wil lopen.

Wat de link met freejazz betreft, die vind ik heel moeilijk. Ik hou zelf ook erg van vrije improvisatie en ik waag me er af en toe ook wel aan, maar in mijn ervaring heeft die manier van musiceren zo weinig te maken met traditionele jazzimprovisatie dat je ze moeilijk kan vergelijken. Het is erg verfrissend voor een jazzmuzikant om echt alle traditionele harmonische regels overboord te (moeten) gooien en je meer te concentreren op parameters zoals klankkwaliteit en interplay. Maar ook daar is het interessant om te zien dat heel wat free muzikanten toch volgens bepaalde modellen of structuren werken. Die kunnen voor de luisteraar misschien niet hoorbaar aanwezig zijn, maar ze helpen de muzikanten wel om een geïmproviseerd stuk vorm te geven. Ornette Coleman is daar een duidelijk voorbeeld van, en in de klassiek heb je ook genoeg voorbeelden van muziek die chaotisch en volkomen atonaal klinkt, maar toch erg gestructureerd is, zoals bij Schoenberg of Messiaen. Ensembles die vaak samen vrij improviseren gebruiken ook variabele parameters om te voorkomen dat ze op den duur altijd in dezelfde truukjes vervallen. Alles bij elkaar een lang verhaal gewoon om te zeggen dat de verhouding tussen de talloze regels die er in muziek zijn en de creativiteit van de muzikant of componist een voortdurend spanningsveld is. De helaas veel te vroeg overleden Belgische gitarist Pierre van Dormael heeft een prachtig boek geschreven over hoe je als muzikant met dat spanningsveld kan omgaan, hoe je kan vermijden van te veel in herhaling te vallen of zielloos de regels te herkauwen zonder anderzijds ook alle houvast te verliezen. De moeite waard om eens te checken.

Improviseren

Wie is er online