nieuwe trompettechniek voor lage tonen

Adriaan Kragten

De ventielinstrumenten zoals de trompet en de bugel hebben een hele ontwikkeling achter zich. Om te zien wat er in het verleden allemaal geprobeerd is raad ik iedereen aan om eens naar het muziekinstrumentenmuseum (het MIM) in Brussel te gaan waar een hele etage gewijd is aan blaasinstrumenten. Een belangrijke instrumentenbouwer was Adolf Sax die naast de saxofoonfamilie ook de familie van Saxhoorns ontwikkeld heeft waar de bugel deel van uit maakt. In het MIM verkoopt men het boekje Saxinstrumenten waar de belangrijkste instrumenten van Sax in staan. Sax was zich al bewust van het feit dat je met drie ventielen geen zuivere combinaties kunt maken en heeft instrumenten gebouwd met zes ventielen en zes bekers die zeer zuiver zijn maar alleen zwaar en duur in fabrikage. Uiteindelijk heeft het huidige systeem met drie ventielen, die door de drie vingers van de rechterhand bediend worden, het gewonnen maar daar is toch veel op af te dingen. Een belangrijk nadeel is de onzuiverheid bij combinatie van twee of drie ventielen. Ik heb veel onderzoek gedaan naar methoden om de zuiverheid te verbeteren maar dat is nu niet aan de orde.
Een ander nadeel is ergonomisch. De pees van de wijsvinger loopt in de pols door zijn eigen geleiding maar de pezen van de wijsvinger en de ringvinger lopen samen door één geleiding. Daardoor is het relatief gemakkelijk om de wijsvinger en de ringvinger gelijktijdig in tegengestelde richting van elkaar te bewegen. Het gelijktijdig in tegengestelde richting bewegen van de middel en de ringvinger, zonder dat de wijsvinger of de pink ook meebewegen, is echter erg lastig. Bepaalde ventielwisselingen, behorende bij bepaalde toonwisselingen in het lage bereik, zijn op een drieventielsinstrument daardoor niet snel uit te voeren, hoe lang men daar ook op oefent.
Ik heb bekeken of het mogelijk is om voornoemd probleem te omzeilen. Stel ventiel 1 wordt bediend door de wijsvinger van de rechterhand en ventiel 2 door de middelvinger van de rechterhand, net zoals we dat gewend zijn. Maar stel ventiel 3 wordt bediend door de wijsvinger van de linkerhand. De vraag is of dat kan op een trompet zonder het instrument te verbouwen. Na enig proberen blijkt het mogelijk te zijn wanneer de pink, de ringvinger en de middelvinger van de linker hand geplaatst worden tussen stembuis van het derde ventiel en de beker en wanneer de duim van de linkerhand voor tegen het ventielhuis van het eerste ventiel geplaatst wordt.
Het gaat relatief snel om de beweging van de ringvinger van de rechterhand te vervangen door die van de wijsvinger van de linker hand. Ik ben een half uur bezig geweest en kon toen al weer heel aardig spelen. Het spreekt vanzelf dat een bepaalde routine die gedurende vele jaren is ingesleten niet zomaar te veranderen is en ik kan nu ook nog niet zeggen dat ik met dit systeem de lastige lage toonwisselingen sneller kan spelen dan voorheen maar ik denk dat het de moeite waard is om er verder mee te experimenteren. Vooral beginnende trompettisten zouden er hun voordeel mee kunnen doen omdat die nog geen ingesleten routine hebben. Ik nodig ieder uit om het eens een uur te proberen en hun ervaring te melden op het pannel.
Adriaan Kragten

L J

De uitvinding van de eeuw!

Maar zonder gekheid:

Adriaan Kragten schreef:

De pees van de wijsvinger loopt in de pols door zijn eigen geleiding maar de pezen van de wijsvinger en de ringvinger lopen samen door één geleiding. Daardoor is het relatief gemakkelijk om de wijsvinger en de ringvinger gelijktijdig in tegengestelde richting van elkaar te bewegen.

Het klopt niet helemaal wat je zegt, maar als je bedoelt dat de wijsvinger een aparte peesschede heeft en de middelvinger en ringvinger er samen een, dan klopt dat ook niet. Ca.90% van alle personen hebben een gezamelijke peesschede van pink, ringvinger, middelvinger en wijsvinger. Ik denk dat het meer met innervatie te maken heeft dan met pezen en spieren (de m.flexor digitorum profundus wordt namelijk geïnnerveerd door de n.ulnaris en de n.medianus).

Adriaan Kragten schreef:

Bepaalde ventielwisselingen (...) zijn op een drieventielsinstrument daardoor niet snel uit te voeren, hoe lang men daar ook op oefent.

Juist omdat dit niet waar is. Als je er genoeg op oefent wordt het beter. Er zijn genoeg voorbeelden te noemen van trompettisten die zelfs geen probleem hebben met de pink op het vierde ventiel.

Adriaan Kragten schreef:

Een belangrijk nadeel is de onzuiverheid bij combinatie van twee of drie ventielen.

Ik heb er eigenlijk nog nooit last van gehad, er zijn genoeg andere manieren om die tonen die iets afwijken bij te stemmen.

Adriaan Kragten schreef:

Ik heb veel onderzoek gedaan naar methoden om de zuiverheid te verbeteren maar dat is nu niet aan de orde.

Nou word ik nieuwsgierig...vertel es wat meer...?

martijn85 · **Geregistreerd:** 03 apr 2007 07:39 **Berichten:** 237

Normaal balanceert m'n trompet op m'n linker wijsvinger. Het vasthouden zonder wijsvinger vind ik persoonlijk niet prettig aanvoelen. (daarnaasr heb ik niet zo veel probemen met m'n ringvinger)

Wat ook al helpt om de flexibiliteit van de ringvinger te vergroten met een veel kleinere aanpassing in techniek is de rechter pink uit de pink ring/haak halen.

Even wat anatomie: wist je dat het erg varriabel is hoeveel en welke verbindingen er zijn tussen de flexor pezen onderling. Niet iedereen heeft dus evenveel moeite met z'n ringvinger.

NJFO-Thomas

En hoe zit het dan met het corrigeren van ventielcombinaties dmv een F of D pomp? Dat is dan niet meer mogelijk? Want het zijn dan dus nogsteeds 3 ventielen en niet meer dus die onzuiverheden op bijvoorbeeld een D' en een Cis' blijf je houden.

Rik Baars

Er zijn piccoloblazers (en niet de minste: M.André bv) die het vierde ventiel met de linkerhand bedienen, en ook bij het gocompenseerde euphonium bij ons in de harmonie wordt het vierde ventiel met de linkerhand bediend (zit ergens in het midden van de toeter)

Adriaan Kragten

Natuurlijk helpt oefening om bepaalde moeilijke vingerwisseling sneller uit te voeren. Hoe het nu precies met de pezen zit is niet zo belangrijk. Maar er is nu eenmaal een verschil tussen de onafhankelijkheid van de vingerbewegingen. Probeer maar eens hoe snel je een wisseling van bijvoorbeeld A naar As kunt uitvoeren met de normale methode en daarna met de nieuwe methode en je zult zien dat je deze wisseling met de nieuwe methode na een minuut al sneller en veel regelmatiger kunt uitvoeren dan je hem ooit met de oude methode hebt kunnen spelen. Hetzelfde geldt bijvoorbeeld voor de wisseling lage B - D. Er zijn nog veel meer wisselingen waarbij de nieuwe methode zelfs na één minuut oefenen al sneller is. Ik geef wel toe dat het een hele omschakeling vereist en ik weet niet of ik het zelf ook wel ga doen. Ik heb net geprobeerd of het op een bugel ook kan maar daarvoor is het lastiger omdat er niet veel ruimte tussen de beker en de hoofdbuis zit maar als je de pink onder de hoofdbuis zet en de wijsvinger en de middelvinger er boven gaat het wel. Het idee is te vergelijken met hoogspringen. Ooit heeft iemand voor het eerst de rugsprong gedemonstreerd en dat ziet er niet uit maar je blijkt er hoger mee te kunnen komen en nu doet ierdereen het.
Ik ben al jaren bezig om systemen te ontwikkelen waarmee de toonzuiverheid verhoogd kan worden. Zo heb ik de sixtel beschreven die werkt met zes ventielen, de quadrofoorn die werkt met vier ventielen en ik heb een systeem ontwikkeld voor drieventielsinstrumenten dat werkt met compensatie van het derde ventiel. Compensatie is niet iets nieuws en het wordt algemeen toegepast voor vierventielsinstrumenten maar voor de trompet is het erg moeilijk omdat de bij te schakelen buislengten te kort zijn om buiten de ventielhuizen te kunnen uitvoeren. Ik heb diverse fabrikanten benaderd om te polsen of ze er belangstelling voor hadden maar ze geven geen gehoor. Ik heb het effect van compensatie wel beschreven. Al mijn beschrijvingen zijn word-rapporten en die kan ik niet zondermeer op het pannel opnemen. Ik heb dat aan de webmaster voorgelegd en die heeft toegezegd twee van mijn rapporten binnenkort te zullen opnemen. Het eerste rapport gaat over de onzuiverheid t.g.v. de combinatie van ventielen en het effect dat compensatie heeft op de zuiverheid. Het tweede gaat over combinatie van bes- en es-instrumenten. Als zou blijken dat deze rapporten niet binnen enige dagen op het pannel verschijnen wil ik ze ook wel persoonlijk toe mailen.

Adriaan Kragten

Toen ik ongeveer 25 jaar geleden met trompet begon heb ik mij afgevraagd of het zinnig was om een instrument met een trigger op het derde ventiel te kopen. In die tijd heb ik voor het eerst berekeningen gemaakt om de onzuiverheid van ventielcombinaties te kunnen bepalen. Ik vond dat de onzuiverheid acceptabel is wanneer het eerste ventiel zuiver is, het tweede ventiel zuiver is en de combinatie van 1 plus 3 zuiver is. De meest onzuivere tonen zijn dan de Des en de lage Ges die ongeveer 1,5 % ofte wel een kwart van een halve toonsafstand te hoog blijken te zijn. De As is ongeveer 0,9 % ofte wel een zesde van een halve toonsafstand te laag. Deze afwijkingen kunnen gecompenseerd worden met een trigger op het derde ventiel. Maar het gebruik van een trigger kost tijd en het wordt daarom meestal alleen gedaan voor lange tonen. Ik vind een trigger maar een lapmiddel. Het zou veel beter zijn als de onzuiverheid automatisch in het instrument zelf gecompenseerd wordt. De onzuiverheid kan ook gecorrigeerd worden door verandering van lipspanning maar dit gaat ten koste van de toonkwaliteit als het meer dan 1 % is. Ik heb uiteindelijk besloten om zonder trigger te werken en alle onzuiverheid te compenseren met lipspanning. Bij mijn nieuwe methode is een trigger niet meer te gebruiken maar ik vind dat niet erg omdat ik toch alleen op instrumenten zonder trigger speel.
Adriaan Kragten

Dehaanmuziek

Adriaan Kragten schreef:

Toen ik ongeveer 25 jaar geleden met trompet begon heb ik mij afgevraagd of het zinnig was om een instrument met een trigger op het derde ventiel te kopen. In die tijd heb ik voor het eerst berekeningen gemaakt om de onzuiverheid van ventielcombinaties te kunnen bepalen. Ik vond dat de onzuiverheid acceptabel is wanneer het eerste ventiel zuiver is, het tweede ventiel zuiver is en de combinatie van 1 plus 3 zuiver is. De meest onzuivere tonen zijn dan de Des en de lage Ges die ongeveer 1,5 % ofte wel een kwart van een halve toonsafstand te hoog blijken te zijn. De As is ongeveer 0,9 % ofte wel een zesde van een halve toonsafstand te laag. Deze afwijkingen kunnen gecompenseerd worden met een trigger op het derde ventiel. Maar het gebruik van een trigger kost tijd en het wordt daarom meestal alleen gedaan voor lange tonen. Ik vind een trigger maar een lapmiddel. Het zou veel beter zijn als de onzuiverheid automatisch in het instrument zelf gecompenseerd wordt. De onzuiverheid kan ook gecorrigeerd worden door verandering van lipspanning maar dit gaat ten koste van de toonkwaliteit als het meer dan 1 % is. Ik heb uiteindelijk besloten om zonder trigger te werken en alle onzuiverheid te compenseren met lipspanning. Bij mijn nieuwe methode is een trigger niet meer te gebruiken maar ik vind dat niet erg omdat ik toch alleen op instrumenten zonder trigger speel.
Adriaan Kragten

Het klinkt mij allemaal nogal als een onzin verhaal!
Als je snelle noten moet spelen maakt het niet zo heel veel uit als je lage des en/of ges iets te hoog zijn en bij lange noten heb je dus tijd zat om de boel te corrigeren.
Hele volksstammen spelen al eeuwen op de gebruikelijke manier en corrigeren 'gewoon' met de trigger(s). Dit wil natuurlijk niet zeggen dat je het dus maar zo moet laten, maar ik heb heel erg het gevoel dat je het probleem, als dat er al is, veel groten maakt dan het is.
Snel wissen van a naar as?
Geen probleem!
van b naar d is inderdaad al wat lastiger, maar daar zijn goede oefeningen voor die heel goed werken!
Als je vier ventielen hebt kan ik me goed voorstellen dat je het vierde ventiel met links speelt, maar bij drie ventielen vind ik dat echt onnodig en maak je het jezelf alleen maar moeilijker!
Volgens mij!

nieuwe trompettechniek voor lage tonen

Wie is er online