|
Biologische functie muziek
Stel dat er een speciaal muziekcentrum in ons hoofd zit, waar zou dat dan toe dienen? De functie van taal is evolutionair gezien duidelijk. Hiermee konden we beter en directer communiceren met onze soortgenoten, waardoor we grotere overlevingskansen kregen. Maar wat zou dan de biologische functie van muziek kunnen zijn?
Voor Darwin was het duidelijk. We maken muziek om een potentiële partner te behagen, zo suggereerde hij in 1871 in The Descent of Man. Net zoals een tortelduif een vrouwtje lokt met een eenvoudig roekoekoe of de nachtegaal met prachtige trillers, zo zouden wij mensen muziek gebruiken om de partner in ons liefdesprieel te lokken. De theorie lijkt op het eerste gezicht heel aannemelijk. Niet voor niets vallen honderden meisjes in katzwijm bij het horen van hun muzikale helden. En niet voor niets willen vrouwen, maar vooral mannen zich graag manifesteren op het podium met hun sax, zang of gitaar. En niet voor niets is muziek in de puberteit zo belangrijk. Uit onderzoek blijkt dat je je leven lang een voorliefde blijft houden voor de muziek uit de tijd dat je vijftien tot twintig was.
Geoffrey Miller, de evolutionair psycholoog aan de Universiteit van New Mexico, van wie drie jaar geleden het boek De parende geest: seksuele selectie en de evolutie van het bewustzijn uitkwam, ondersteunt dan ook nog steeds de theorie van Darwin. 'Het verklaart waarom muziek zo sexy kan zijn. Een begaafd muzikant is aantrekkelijker dan de beste registeraccountant.' En inderdaad lijken mannen die musiceren - biologisch gezien - een aantrekkelijke partij.
Want mannelijke leden van een symfonieorkest blijken een significant hoger testosterongehalte in het bloed te hebben dan niet-musicerende mannen, zo concluderen onderzoekers van de Universiteit van Liverpool. En een hoger testosterongehalte gaat meestal gepaard met meer zaad, een betere kans op voortplanting, dus een betere kans op overleving, zo stellen de Britten. Een andere opmerkelijke uitkomst van dit Britse onderzoek: vooraan in het concertgebouw zaten meer vrouwen dan achterin.
Volgens David Huron, muziekpsycholoog aan de Ohio State University in Columbus, is het niet het testosteron dat begaafde muzikanten aantrekkelijk maakt, maar hun hoge status: macht erotiseert. En de testosteronhypothese verklaart ook niet waarom mannen én vrouwen muziek maken, en waarom slechts een klein deel van de mensen muziek maakt. De meesten van ons luisteren vooral naar muziek.
Huron en de meeste muziekpsychologen zoeken het daarom in een andere, bredere evolutionaire verklaring. Muziek zou ertoe dienen om de sociale verbondenheid van een groep te versterken. 'Muziek is een uitstekend instrument om de stemmingen van mensen in een groep op één lijn te krijgen', aldus Huron. En hoe sterker de groep, des te groter de kans op overleving. 'Laten we even terug in de tijd gaan. Stel dat een stam in oorlog is en wil aanvallen. Het houden van een oorlogsdans is dan bijzonder effectief. Iedereen raakt opgewonden en verandert in korte tijd in een vechtmachine. Daar kan geen discussie tegenop.' En, grapt hij: 'Dat is wat Bush fout heeft gedaan in Irak. Hij heeft vergeten het krijgslied in te zetten, daarom is het zo'n zooitje in de Verenigde Naties.'
Samen zingen en dansen, maar ook alleen luisteren naar muziek brengt mensen tot elkaar. Ze vormen een team, een dorp of een natie en dat was vroeger - en is dat, zij het in mindere mate, nu nog steeds - belangrijk voor de mens. Daarom heeft ook ieder land een volkslied, elke kerk zijn liedboek, worden ceremonies rond geboorte en dood begeleid met een lied. 'Met muziek kun je alle kanten op. Je kunt mensen in hogere staat van paraatheid brengen, maar ze ook rustig krijgen. Net als een moeder die haar kind met een liedje in slaap wiegt.'
Dat muziek vooral in de puberteit zo'n belangrijke rol speelt, past uitstekend in deze theorie van sociale verbondenheid, meent Huron. 'In deze periode maak je je los van je ouders. Je leeftijdsgenoten worden belangrijker. Als er één manier is om de onderlinge band sterker te maken, dan is het muziek.'
Ook op het fysiologische vlak vindt Huron argumenten. Uit onderzoek van Walter Freeman, neurobioloog aan de Universiteit van Californië, zou blijken dat muziek het hormoon oxytocine doet vrijkomen. En laat dit nu net een hormoon zijn dat de sociale verbondenheid versterkt. 'Het komt in extreem hoge concentraties vrij als een moeder een kind baart. In eerste instantie helpt het de borstvoeding op gang. Maar daarnaast zorgt het ook voor veranderingen in de hersenen. Het speelt een belangrijke rol bij de inprenting; het zorgt ervoor dat de moeder het kind nooit meer zal vergeten', aldus Huron.
Niet iedereen gelooft dat muziek fungeert als aanjager van de verbondenheid in de groep, en dat we er daarom zo gevoelig voor zijn. Een van de sceptici is Steven Pinker, evolutionair psycholoog van het Massachusetts Institute of Technology in Cambridge en schrijver. Volgens hem is muziek een auditory cheesecake, een cadeautje van ons gehoor, ons vermogen om te praten, en onze gave om instrumenten te maken. Niets meer en niets minder. 'In tegenstelling tot taal, zien en horen, kunnen we muziek gemakkelijk missen. De overleving van onze soort zal er niet door veranderen', zo schrijft hij in het boek How the mind works uit 1997. 'Muziek is een gelukkig toeval.'
Hoe het ook zij, we blijven genieten van muziek. Elvis Presley zei ooit: 'Ik weet niets van muziek. En volgens mij hoeft dat ook niet.'
|
Registreren
Gebruikerspaneel
Leden
Zoeken
Help
Inloggen
